Afstudeeropdracht Mathijs- Master Data Driven Business

Mijn naam is Mathijs ter Keurs en ik volg de master Data Driven Business. Begin dit jaar ben ik in contact gekomen met Senz Interim over een afstudeeropdracht. Zij hadden een idee voor een mogelijke opdracht. Voor Senz Interim en mij bleek het een goede afstudeeropdracht en dus ben ik in februari begonnen onder begeleiding van Jeroen Overmars. De afstudeerperiode is nu alweer voorbij en naar mijn mening is het voorbij gevlogen.

Tijdens mijn periode ben ik druk bezig geweest met een uitbreiding creëren voor EduViewz. De uitbreiding zal een nieuw financieel dashboard moeten zijn. Een financieel dashboard dat gericht is op het financiële aspect van ruimtegebruik. De eerste periode van 10 weken heb ik tijd gestoken in vooronderzoek. Met vooronderzoek wordt bedoeld de voorgaande projecten en literatuur over dit onderwerp doornemen. Hieruit bleek dat er nog weinig inzicht was in het financiële aspect van ruimtegebruik. Uiteindelijk is er in de eerste 10 weken een onderzoeksvoorstel opgesteld die in de loop van april werd uitgevoerd.

In de periode vanaf april begon ik het praktijkgedeelte van mijn afstudeeropdracht, die periode duurde ook ongeveer 10 weken. Mede door een goede samenwerking met Jeroen en andere collega’s van Senz Interim heb ik alle stappen van mijn opdracht kunnen doorlopen.

De eerste stap van het onderzoek was om formules uit de literatuur te vinden die ruimtegebruik konden meten en de daarbij horende normen. Vervolgens werden die formules gebruikt op roosterdata die was verzameld, met dank aan een Hogeschool. In deze stap zijn de aspecten om ruimtegebruik te meten bij onderwijsinstellingen aangekaart.

Daarnaast is er ook nog bij een Hogeschool aan verschillende roosterprocescoördinatoren gevraagd of ze de aanwezige type ruimtes wilden waarderen, zodat er een financieel aspect aanwezig is bij ruimtegebruik. Al met al is deze informatie omgezet in een dashboard in Tableau.

De laatste stap in mijn onderzoek was dan ook het creëren van een dashboard. Het dashboard geeft inzicht in het financiële rendement van een type ruimte. Er kan bekeken worden wat de norm qua rendement is volgens de literatuur en hoe een ruimte in werkelijkheid presteert ten opzichte van de norm. Daarnaast is ook extra inzicht in de gegeven waarderingen van de roosterprocescoördinatoren en ook is er inzicht in de prestaties per type ruimte op gebied van efficiëntie.

Ik kijk terug op een fijne samenwerking en een leuke tijd bij Senz Interim met een mooi resultaat van mijn afstudeeropdracht.

Terugbuigen?

Nu we weer terugkomen uit een hectische periode en iedereen weer snakt naar het normale leven, is het tijd voor reflectie op wat we geleerd hebben. Een Engels gezegde is: “Never waste a good crisis”. We hebben ervaren dat onderwijs geven op afstand mogelijk is dankzij Teams en andere technologische middelen en dat grote hoorcolleges met weinig interactie makkelijk online gegeven kunnen worden. Het overdragen van kennis kan heel goed online en ook het examineren en tentamineren kan online georganiseerd worden voor grote groepen m.b.v. proctoring. Dit geeft mogelijkheden om vooral tijd- en plaatsonafhankelijk te examineren. Deze kennis is zeker in het kader van de flexibilisering erg belangrijk.

Maar daarbij zijn wel weer kanttekeningen te plaatsen, want we hebben ook de keerzijde van het volledig online onderwijs gezien. De afgelopen tijd heeft ook laten zien dat alleen online onderwijs ook niet de juiste weg is.

  • Onderwijs kan online, maar de sociale interactie tussen leerlingen onderling en tussen de leerling en docent zijn wezenlijke onderdelen van het lesgeven.
  • Online onderwijs moet eigenlijk samen gaan met een visie op blended learning. Het moet een onderdeel zijn van het totale onderwijsconcept.
  • Proctoring wordt ervaren als een middel dat een grote inbreuk doet op de privacy van de student en stressverhogend werkt.
  • Online toetsen kan, maar de uitdaging zit in het opzetten van toetsbanken zodat er meerdere gelijkwaardige varianten gemaakt kunnen worden voor tijd- en plaats onafhankelijk examineren.

De komende tijd wordt het interessant om te zien hoe we omgaan met deze leerervaringen. Buigen we terug naar het oude of behouden we een aantal belangrijke vernieuwingen. Ook in de samenleving zien we de worsteling om het hybride werken vorm te geven. Zo blijken kantoortuinen geen geschikte ruimtes te zijn voor het hybride werken en zoeken we naar een gezonde mix tussen thuis- en op kantoor werken. Er moet meer veranderen anders buigen we weer terug naar het oude vertrouwde werken op kantoor, waarmee ook alle bijkomende problemen als files en overvolle treinen weer terugkeren in ons dagelijkse leven. Datzelfde zien we ook in het onderwijs. Nu alles weer op school kan gebeuren komen de oude bekende knelpunten weer terug. De grote hoorcollegezaal is zo handig voor het eerste introductiecollege en iedereen wil deze op de eerste maandag van de lesperiode om 9 uur graag hebben. Online zaten we elkaar niet in de weg en was dat probleem er niet. Ook hebben we geleerd dat een introductiecollege, meestal puur informatief, makkelijk online verzorgd kan worden.

In dit artikel willen we stilstaan bij de nieuwe mogelijkheden, gecombineerd met de goede oude dingen die we moeten behouden.

  • Faciliteitsproblemen kunnen opgelost worden
    Door na te denken welk onderwijs zich leent voor online onderwijs en daar afspraken over te maken leggen we een minder grote druk op de faciliteiten. Dit betekent wel een uitdaging voor de onderwijslogistiek, want voor studenten en docenten betekent dit dat zij lessen online en fysiek hebben en dat moet wel goed passen.
  • Visie op Blended Learning opent deuren
    Corona heeft ook geleerd dat er online nieuwe mogelijkheden liggen, mits er een onderwijskundige visie komt op blended learning, zodat het online onderwijs een geïntegreerd onderdeel is van het onderwijs. Door te kiezen voor bijvoorbeeld “Flipping the classroom” wordt het onderwijs op locatie vooral het bespreken van huiswerk en aanleren van vaardigheden. Kennisoverdracht vindt vooral online plaats in de vorm van opgenomen videoclips of online lesmateriaal.
  • Flexibel examineren is mogelijk
    Online examineren opent nieuwe mogelijkheden om het examineren te flexibiliseren. Daarbij gaat het niet alleen om het daadwerkelijk online organiseren, maar ook andere manieren van beoordelen, die ervoor zorgen dat studenten meer op hun eigen tijd en plaats kunnen examineren. Dit helpt studenten om studievertraging te voorkomen, omdat zij ergens in de knoei komen met hun eigen planning en de tentamenplanning van de school.


Hybride leren als oplossing voor faciliteitsproblemen

Vanuit de facilitaire hoek wordt er na corona anders tegen ruimtegebruik aangekeken. Voor corona werd al snel besloten om extra ruimte te huren, omdat het toch lastig blijkt om in gesprek met het onderwijs ervoor te zorgen dat de piekbelasting wordt opgelost. Terecht dat er instellingen zijn die eisen dat 10% van het onderwijs online gegeven moet worden. Op deze manier wordt het ruimtegebrek voorkomen en hoeft er geen dure ruimte gehuurd te worden. Een ander voorbeeld is bij een MBO-instelling. Daar zijn bijvoorbeeld de dinsdagen en donderdagen heel druk omdat dan de BBL-klassen binnen zijn. Bij deze instelling is gevraagd aan de BOL-opleidingen om te kijken of het onderwijs op deze dagen online gegeven kan worden.

Maar dan blijkt de praktijk toch weer weerbarstiger dan de theorie. Sommige docenten geven zelf aan dat zij geen onlineonderwijs meer willen geven, omdat zij tijdens de coronaperiode geprobeerd hebben om een reguliere les online te geven en daar een negatieve ervaring aan over hebben gehouden. Daarnaast wordt de puzzel voor de planner of roostermaker ook veel groter, want nu moet er ook goed gekeken worden of een student niet tussentijds heel snel om moet schakelen van een fysieke naar een online les. Het is ook niet praktisch om dezelfde les zowel fysiek als online aan te bieden aan studenten om zo online af te wisselen met fysiek onderwijs. Dit maakt het hybride onderwijs heel lastig en in de praktijk misschien wel onuitvoerbaar.

Hetzelfde zien we bij het gebruik van de hybride lokalen met daarin alle faciliteiten voor onlineonderwijs. Ook deze worden niet meer gebruikt waarvoor ze bedoeld zijn, namelijk de ene groep online en de andere groep fysiek aanwezig. Uit eerdere ervaringen blijkt ook dat dit voor docenten een heel lastige situatie is. De voorkeur gaat uit naar allemaal fysiek of allemaal online, maar niet in een hybride setting. Deze lokalen hadden een doel toen een beperkt deel van de studenten op locatie mochten komen, maar het is geen oplossing voor het hybride onderwijs. Daar moeten andere keuzes in gemaakt worden. Er moet meer gekeken worden naar het soort les en wat kan daarin wel en niet online aangeboden kan worden. Zo zullen practica eigenlijk altijd fysiek gegeven moeten worden. Misschien de werkcolleges ook wel, want daar vindt de interactie plaats tussen de docent en student, maar dat zou per werkcollege kunnen verschillen. Maar hoorcolleges of een groot introductiecollege met louter kennis- of informatieoverdracht kunnen wel in kennisclips of online plaatsvinden. Een coachingsles een klein groepje of individueel zou eventueel ook nog online kunnen. De vraag is echter hoe de inhoudelijke discussie hierover gestart kan worden met het onderwijs. Is hier eigenlijk geen onderwijskundige visie voor nodig?

 

 Visie op blended learning

Ook vanuit het onderwijs klinkt het geluid dat hybride onderwijs (parallel fysiek en online lesgeven) gepaard moet gaan met een heldere visie op blended learning, omdat dit anders kan leiden tot verkeerde keuzes (zoals een hybride lokaal voor offline onderwijs) of een bijna niet te organiseren situatie waarbij online en fysieke dagen geroosterd moeten worden voor studenten en docenten.

Al een tijdje is er de trend dat het onderwijs verschuift van het traditionele lesgeven, naar het organiseren van het leerproces van de student. Niet meer de docent centraal, maar daadwerkelijk de student centraal met zijn eigen leerproces. Corona heeft bewezen dat daar technologisch geen belemmeringen meer voor zijn, de online middelen zijn aanwezig.

Maar hoe maak je de discussie met het onderwijs nu concreet als je vraagt aan een BOL-opleiding om op bijvoorbeeld dinsdag of donderdag online activiteiten te organiseren voor de studenten? Barend Last (Blended learning specialist, Universiteit Maastricht) geeft hierover veel lezingen in het land en gebruikt daarbij een handige “toolkit” om de discussie over fysiek en online onderwijs goed en gestructureerd te kunnen voeren. Hij spreekt over het uitwerken van een studentgerichte leerreis waarbij het onderwijs nadenkt welke leeractiviteiten een student online of fysiek zou kunnen uitvoeren, maar waarbij het ook een logische volgorde wordt van online en fysiek.

Het gesprek binnen het onderwijs kan beginnen met een blanco vel (of een digitale versie via bijv. Mural) met daarin een matrix met de dagen van de week. In ons voorbeeld zouden BOL-opleidingen de dinsdag of donderdag moeten vullen met online leer-activiteiten om het capaciteits-probleem op deze dagen, vanwege de aanwezigheid van de BBL-groepen, op te lossen.

In het volgende voorbeeld wordt voor de opleiding Verpleegkunde online en fysiek met elkaar gecombineerd. In de uitgewerkte leerreis oefent de student op woensdag op een praktische manier met de pop zijn anatomische kennis. Op dinsdag bereidt hij dit online voor. De werkcolleges en het oefenen zijn fysiek, maar het daadwerkelijke leren vindt thuis plaats en ook het korte coachingsgesprek is op vrijdag online. Eigenlijk ontstaat hier een variant van “flipping the classroom”, kennisverwerving vindt online plaats met korte videoclips en de fysieke ontmoeting met de docent heeft vooral tot doel om kennis te maken, uitleg te krijgen en te oefenen.

Flexibel online examineren

Het omzetten van het examineren en toetsen online is in coronatijd één van de grote issues geweest. Dit heeft vanwege de privacy discussie zelfs nog de landelijke politiek gehaald. Proctoring blijkt best een grote inbreuk op de privacy te hebben. Na een kort geding is bepaald dat de inzet daarvan in coronatijd te rechtvaardigen was, omdat er maar weinig andere opties waren om zo massaal (online) te kunnen toetsen. Het is goed dat er nu richtlijnen zijn gekomen maar dat betekent niet dat er nu zomaar overgegaan kan worden op online toetsen met proctoring. Net als de student bij een MOOC (Massive Open Online Course) er bewust voor kiest om op deze manier het onderwijs te volgen, moet de student er ook zelf voor kiezen om op deze manier zijn toets of examen te maken.

Toch biedt het online afnemen van tentamens, al dan niet met proctoring, de mogelijkheid om studenten meer tijd- en plaatsonafhankelijk te laten toetsen. Nu raken studenten nog regelmatig in de problemen doordat maar een beperkt aantal toetsmomenten in een jaar aangeboden worden. Er kleven ook nadelen aan het online toetsen die vooral te maken hebben met het ontwerpen van toetsen. Oftewel ook nu weer een onderwijsinhoudelijke discussie. Online toetsen vraagt niet alleen om een grote toetsbank met vragen, maar ook dat ieder tentamen zo samengesteld wordt dat iedere afname even zwaar is. Dit betekent dat men heel goed moet nadenken bij het ontwikkelen van toetsvragen om iedere afnamemoment gelijk te laten zijn. Ook hier geldt dat het verstandig is om dit aan de voorkant mee te nemen bij het ontwerpen van het onderwijs maar ook na te denken over andere vormen van online beoordelen.

Ook hier zijn docenten tijdens de coronatijd mee aan de slag gegaan en is er gezocht naar andere mogelijkheden om een student online te beoordelen. Je kunt hierbij denken aan het schrijven van een essay, het analyseren van een praktijksituatie, het geven van een presentatie over de lesstof of het ontwerpen van een product of model. Een student leert veel van een opdracht in de praktijk waarbij hij of zij actief aan de slag moet met de lesstof.

Via de volgende link kun je het verslag vinden van een symposium over toetsen op afstand:
Plaats- en tijdonafhankelijk toetsen, Sharon Klinkenberg, NRO Symposium hoger onderwijs, 15 januari 2021

Conclusie

Vanuit onderwijslogistiek oogpunt is het goed de discussie over de piekbelastingen in het rooster en de gevolgen van blended learning aan te gaan. Technologische ontwikkelingen en de coronatijd hebben laten zien dat online onderwijs en toetsing mogelijk zijn en een oplossing kunnen zijn voor bepaalde knelpunten. Echter deze blog heeft laten zien dat dit alleen niet genoeg is om deze verandering teweeg te brengen. Met blended learning kan het beste uit de 2 werelden meegenomen worden zodat het leren voor de student zo goed mogelijk ondersteund wordt. Dit kan niet zonder een goede onderwijskundige visie.

Om de discussie met het onderwijs te starten, zijn er praktische handvatten die door de onderwijslogistiek expert gebruikt kunnen worden om de juiste discussie met het onderwijs te voeren. De aanleiding zijn wel de bekende knelpunten, maar met deze tools kan gezocht worden naar oplossingen die ook het onderwijs weer een stukje beter maken. En dat is toch het gezamenlijke doel.

Voor online examineren ligt er een grote uitdaging in het bedenken en ontwerpen van toetsen.

 

Nieuwe vormen van beoordelen die aansluiten bij het nieuwe leren en daar hoort digitaal toetsen niet altijd bij. Maar ook het digitaal toetsen is in beweging. Uitgeverijen en beroepsverenigingen werken aan landelijke toetsbanken die via open standaarden gekoppeld

kunnen worden aan het toetssysteem van de onderwijsinstelling. Door daarin de krachten te bundelen, kunnen betrouwbare toetsen gemaakt worden voor online afname, al dan niet met proctoring.

Senz Interim heeft veel kennis over deze nieuwe onderwijs- en toetsvormen en de mogelijke voordelen en gevolgen hiervan voor de onderwijslogistiek. Wij delen deze kennis graag, zowel persoonlijk als door middel van online kennissessie. Wij nodigen iedereen van harte uit om mee te denken en te praten over het onderwijs van de toekomst.

 

Benut dit jaar nog jouw opleidingsbudget!

Wist je dat er meer mogelijkheden zijn om je opleidingsbudget in te zetten dan je wellicht denkt? Misschien weet je niet goed wat jouw opleidingsmogelijkheden zijn, of weet je wel wat er mogelijk is, maar niet welke opleiding of training het beste bij je past.

In de meeste onderwijs cao’s is een opleidingsbudget opgenomen. Een persoonlijk budget waar jij als werknemer gebruik van kunt maken om jezelf te professionaliseren. Een budget waar je als medewerker recht op hebt.

Lees hier hoe jij jouw opleidingsbudget kunt inzetten!

Check de mogelijkheden bij jouw onderwijsinstelling

Dit kun je doen door je arbeidsvoorwaarden (CAO) er op na te slaan, je leidinggevende aan te spreken of door contact op te nemen met de HR-afdeling of personeelszaken. Vraag ook eens rond bij collega’s, ook zij kunnen je vaak verder helpen.

Weet waarom jij je wilt ontwikkelen

Je talenten ontwikkelen en de regie nemen in je persoonlijke groei zorgt voor betere prestaties op de werkvloer; een win-win situatie. Daarnaast zorgt werken aan je persoonlijke ontwikkeling voor nieuwe energie, motivatie en meer werkplezier. Maak voor je leidinggevende concreet wat dit voor jouw onderwijsinstelling kan opleveren.

Weet waarin je je wilt ontwikkelen

Bepaal waarin jij je verder wilt ontwikkelen. Bedenk waar je naar toe wilt groeien. Waar liggen je ambities, waar wil je meer over leren, waar krijg je energie van?

Heb je hier hulp bij nodig?

Senz Interim verzorgt op allerlei vlakken binnen onderwijslogistiek trainingen, workshops en coaching trajecten. Door onze jarenlange ervaring op het gebied van onderwijslogistiek, training en coaching kunnen wij praktische, inspirerende en passende coaching en training verzorgen.
Ook leveren mij maatwerk trajecten. Ben je op zoek, maar weet je nog niet zo goed waarnaar, of kun je geen passende training voor jouw vraag vinden, neem dan contact met ons op. Grote kans dat wij je met een maatwerk traject, passend bij jouw vraag en situatie kunnen helpen.

Zet je opleidingsbudget van dit jaar nu nog in en start in 2022.

Wil je jouw opleidingsbudget voor 2021 inzetten, maar pas volgend jaar starten met een opleiding, workshop, training of coaching traject? Geen probleem! Meld je dan voor 24 december aan voor een opleiding of training en vermeld bij je inschrijving in het opmerkingenveld dat je de factuur nog dit jaar wilt ontvangen. Wij zorgen er dan voor dat je de factuur nog dit jaar ontvangt en je in 2022 kunt starten.

Wil je het opleidingsbudget inzetten voor een incompany training of een op maat geschreven ontwikkeltraject?

Ook voor incompany en maatwerk trajecten geldt dat je de factuur nog dit jaar kunt ontvangen en volgend jaar kunt starten met het ontwikkeltraject. Wij helpen je graag verder. Bel voor een oriënterend en vrijblijvend gesprek naar 085-3031491 of mail naar info@senzinterim.nl 

Aan het woord: afstudeerder Nathan en begeleider Jeroen

Afstudeerder Nathan aan het woord 

Mijn naam is Nathan Hoogendoorn en studeer Technische Bedrijfskunde aan de Universiteit Twente.  Rond februari van dit jaar ben ik in contact gekomen met Senz Interim. Zij hadden een idee voor een afstudeeropdracht en deze hebben ze via NOVELT gecommuniceerd. Hierop heb ik gereageerd en ik werd uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. Voor Senz en voor mij bleek het een passende afstudeeropdracht zijn, dus de overeenkomst werd snel getekend en ik kon aan de slag. Wat toen nog weken voor me lag, is nu weer voorbij. Vooral de laatste tien weken waarin ik de tijd had om mijn stage af te ronden zijn werkelijk voorbij gevlogen.

Tijdens mijn stage ben ik druk bezig geweest om inzichten te creëren binnen het proces van roosteren en plannen. De eerste periode was toegewijd aan het vooronderzoek; het maken van een probleemanalyse en een plan van aanpak werd hierin gerealiseerd. Hieruit bleek dat er behoefte was aan transparante en visuele methodes binnen Senz Interim om inzichten te krijgen in de gevolgen van veranderingen binnen het planningsproces. Het kwam erop neer dat de focus van mijn opdracht lag aan het bijdragen aan de ontwikkeling van Business Intelligence (BI) binnen Senz Interim.

In de loop van april begon het traject van tien weken waarin ik fulltime mijn afstudeeropdracht zou afronden. Samen met een goede samenwerking met mijn collega’s van Senz Interim, Jeroen Overmars in het bijzonder, heb ik alle stappen van mijn opdracht kunnen doorlopen.

De eerste stap was om indicatoren te identificeren die de prestatie van een planning kunnen weergeven. Vervolgens werd er onderzocht hoe deze indicatoren het best weergegeven konden worden op een dashboard. Binnen deze stap werden verschillende aspecten van dashboard visualisatie aangekaart voor de ontwikkelingen van klantvriendelijke en efficiënte dashboards.

Daarnaast is er onderzocht welke BI tool het best passende was voor mijn onderzoek en de ontwikkeling van BI binnen Senz Interim. Na verschillende tools te hebben vergeleken en beoordeeld op allerlei relevante criteria kwam Tableau als beste naar voren.

In de laatste stap van mijn onderzoek werden dashboards gecreëerd om de geïdentificeerde indicatoren weer te geven. Deze dashboard geven, naast inzichten over de prestatie van een huidige planning, ook inzichten in de gevolgen van veranderingen in bepaalde scenarios. In totaal zijn er drie scenario’s geïmplementeerd die de indicatoren kunnen beïnvloeden, namelijk een verandering in de lokaalcapaciteit, het aantal online lessen en het aantal studentenregistraties.

In totaal zijn er vijf dashboards ontwikkeld met verscheidene interactie mogelijkheden waarvan een voorbeeld zichtbaar is. Deze dashboards zijn gebaseerd op data van een onderwijsinstelling en zelfgemaakte dummy data.

Ik kijk terug op een prettige samenwerking en een mooi resultaat van mijn afstudeeropdracht.

Stagebegeleider Jeroen Overmars aan het woord

Toen ik in april als BI-consultant startte bij Senz Interim was Nathan net zijn vooronderzoek aan het afronden. Aangezien zijn opdracht perfect aansluit op mijn werkgebied heb ik me direct in zijn onderzoek verdiept. Hierbij was ik onder de indruk de snelheid waarmee hij zich de materie, zowel op het gebied van onderwijslogistiek als van BI, eigen heeft gemaakt.

Vanaf de start hebben we wekelijks samen opgetrokken. Deze sessies waren erg prettig en ze hebben me geholpen om creatieve en goed doordachte ontwikkelingen te maken in onze BI-producten.

Wat mij betreft heeft Nathan de verwachtingen overtroffen. De eerste weken zag ik het daadwerkelijk ople

veren van een dashboard tijdens zijn afstudeerperiode nog als een te hoge ambitie. Hij heeft het echter zonder problemen waargemaakt om niet alleen een goed onderbouwde thesis op te leveren, maar ook een praktisch BI-dashboard te ontwikkelen waarin concrete vragen uit het onderwijs inzichtelijk worden gemaakt en worden beantwoord. Dit zal ons de komende tijd zeker van pas komen in diverse BI-projecten.

Het was inspirerend en leuk om samen met Nathan te werken. Hij mag nu starten met zijn Master en misschien zien we hem nog terug in onze branche!

Jeroen Overmars

Afstudeerstage van Nathan Hoogendoorn

In februari ben ik in contact gekomen met Robin en HJ voor een passende afstudeerstage om mijn bachelor Technische Bedrijfskunde aan de Universiteit Twente af te ronden. Senz Interim was op zoek om na een onrustige periode vanwege het corona virus met veel onzekerheden en roosterwijzigingen inzicht te krijgen in de gevolgen van beslissingen binnen het planningsproces. Waar momenteel veelal reactief geacteerd wordt, is het streven om in de toekomst proactief of zelf voorspellend te werk gaan binnen het plannen en roosteren van onderwijsinstellingen.

De begeleider binnen Senz Interim voor mijn onderzoek is HJ. Met hem heb ik wekelijks overleg en hij opent deuren naar andere collega’s. Ik mocht al snel meedoen met een teamuitje in de vorm van een cocktail workshop, waarbij ik allerlei medewerkers op een leuke manier heb leren kennen. Daarnaast ervaar ik op inhoudelijk gebied een prettige samenwerking met o.a. Jeroen en Kees om tot een mooi eindresultaat te komen.

Na ongeveer twee maanden een paar dagen per week online actief te zijn voor Senz Interim, heb ik vervolgens een project plan inclusief een plan van aanpak samengesteld voor mijn onderzoek. Het uiteindelijke doel is om het volgende kernprobleem in een tijdsbestek van ongeveer 10 weken op te lossen:

“Binnen Senz Interim zijn er momenteel geen transparante en visuele methodes om inzicht te krijgen in de gevolgen van veranderingen binnen het planningsproces”

Dit kernprobleem kan door middel van Business Intelligence (BI) aangepakt worden, waarbij de huidige status van een planning gevisualiseerd kan worden door middel van verschillende dashboards. Het doel is om op deze dashboards ook voorspellingen weer te geven die de gevolgen van beslissingen in kaart brengen.

De eerste stap van mijn bachelor thesis is om indicatoren te identificeren die de prestatie van een planning kunnen weergeven. De indicatoren zijn ontdekt door middel van bestaande indicatoren, literatuur en een analyse van de beschikbare data. Uiteindelijk zijn de indicatoren in zes categorieën verdeeld waar er eerst wordt gekeken naar de bezettingen online/op locatie. Vervolgens kunnen de bezettingen per locatie, student tevredenheid, docent tevredenheid, bezettingen tijdens lessen en student registraties gevisualiseerd worden.

De volgende stap van mijn onderzoek gaat over dashboard visualisatie. Een klantvriendelijk dashboard helpt namelijk in het efficiënt communiceren en interpreteren van relevante indicatoren. Binnen deze stap is gekeken naar dashboard guidelines, interacties en transparante grafieken om een dashboard te creëren waar gebruikers gemakkelijk eventuele knelpunten in een planning kunnen waarnemen.

Daarnaast is er onderzocht welke BI tool het best passende is voor mijn onderzoek. Voor verscheidene BI tools is er gekeken naar de visualisatiemogelijkheden, kosten, gebruiksgemak en de optie voor een mobiele app. Het ziet er momenteel naar uit dat Tableau de best optie is voor een BI tool.

Ik ervaar de samenwerking en communicatie binnen Senz Interim als zeer professioneel, dynamisch en informeel en ik zie ernaar uit wat de volgende stappen van mijn onderzoek met zich mee gaan brengen.

Vriendelijke groet,

Nathan Hoogendoorn

Stappen zetten met je plan- en roosterproces.

‘Hoe kunnen wij meer uit ons plan- en roosterproces halen?’ Dat is de vraag waarmee één van onze opdrachtgevers mee rond liep. Ze misten de regie in tijd, ruimte en capaciteit om er écht stappen in te zetten. En dat is precies waarvoor wij in beeld zijn gekomen.

Samen maakten we een praktisch plan, met een concreet doel, met een begin en een eind. Tijdens dit traject hielpen wij om verbeterslagen te maken op het gebied van kennis en inhoud. Daarbij keken we kritisch naar de huidige situatie en wat er concreet nodig is om het doel te behalen. Zijn de processen juist ingericht? Kloppen afspraken die er gemaakt waren nog steeds en worden deze nagekomen? Wie is waar verantwoordelijk voor? Wordt beleid ook echt uitgevoerd en is het duidelijk wat daarvoor moet gebeuren? Allemaal topics die we ‘on the job’ hebben uitgewerkt!

Gedurende het traject hebben we mogen ondersteunen bij de realisatie van een centrale aansturing van planners en roostermaker. We zijn aan de slag gegaan om processen te verbeteren en roostermakers op te leiden en trainen in het ‘nieuwe roostermaken’. Hierbij coachen we planners en roostermakers om zelf de regie te pakken en om hun rol in het onderwijslogistieke proces te benadrukken. Daarnaast hebben wij geholpen de huidige software meer eigen te maken, zodat zij deze ook echt als tool kunnen gaan inzetten voor hun werkzaamheden. Ook hebben we gekeken naar de verbindingen tussen collega’s en werkgroepen, zodat je als roostermaker of onderwijsplanner de juiste personen weet te bereiken en het maximale uit de gesprekken weet te halen.

Om ervoor te zorgen dat we concreet stappen konden gaan zetten, hebben we een plan uitgewerkt waarbij we drie specifieke niveaus in de organisatie aan de slag gaan. Wat uiteindelijk moet gaan leiden tot: beter inzicht in bezetting van de lokalen, gebruik van gebouwen, de inzet van personeel en het verdere uitbouwen van het curriculum.

Individueel niveau
Hierbij helpen we roostermakers en planners bij de uitbreiding van hun kennis op het gebied processen en software. Dat doen we in de vorm van ‘coaching on the job’, waarbij we samen informatie beoordelen, leren hoe we kwalitatieve informatie kunnen verzamelen en wat de randvoorwaarden zijn om een ‘optimaal’ rooster te kunnen maken.

Locatie niveau
Hierbij werken we met iedereen op de locatie die ook maar iets te maken heeft met de roostermakers. Met hen kijken we samen naar het proces. Bijvoorbeeld naar hoe het kan dat de roostermaker niet de juiste informatie krijgt, of niet op tijd krijgt. Daarbij kijken we naar procesafspraken en welke specifieke informatie roostermakers nodig hebben van hun omgeving om hun werk goed te kunnen doen.

Centraal niveau
Op beleidsniveau kijken we met stakeholders en bijvoorbeeld het college van bestuur naar het huidig beleid. Wat is de huidige situatie? Wat willen we veranderd zien en wat is het uiteindelijke doel? Vanaf het moment dat we dat helder hebben kunnen formuleren gaan we kijken naar hoe we het kunnen gaan implementeren en wat hiervoor nodig. We hanteren duidelijke processen en deadlines en om te zorgen dat deze stappen gezet kunnen worden en verantwoordelijkheden uitgesproken kunnen worden.

Waar onze opdrachtgever uiteindelijk naar toe wou was een centrale aansturing met meer uitwisseling, waar roostermakers de tools en coaching krijgen om ook echt te kunnen doen waar ze goed in zijn. Een efficiënt en gestroomlijnd team planners en roostermakers, dat de regie pakt, lijntjes legt, verbindingen legt en onderhoudt. Daarbij de juiste vragen stelt, software goed inzet en midden in de organisatie staat. Een hechte eenheid die elkaar versterkt, nauw samenwerkt en met vertrouwen haar plek inneemt in de organisatie. Uiteindelijk om een gestroomlijnde, efficiënte plan- en roosterproces neer te zetten, die je in staat stelt om de ‘onderwijskwaliteit’ te bieden waar je achter staat als organisatie.

 

Heeft u bij uw onderwijsinstelling ook ondersteuning nodig bij het herinrichten van het plan- en roosterproces? Neem dan contact met ons om de mogelijkheden te bespreken.

Benut dit jaar nog jouw opleidingsbudget!

Wist je dat 40% van het opleidingsbudget niet wordt besteed en eind december dus zomaar verdwijnt? En dat er meer mogelijkheden zijn om je opleidingsbudget in te zetten dan je wellicht denkt? Misschien weet je niet goed wat jouw opleidingsmogelijkheden zijn, of weet je wel wat er mogelijk is, maar niet welke opleiding of training het beste bij je past.

In de meeste onderwijs cao’s is een opleidingsbudget opgenomen. Een persoonlijk budget waar jij als werknemer gebruik van kunt maken om jezelf te professionaliseren. Een budget waar je als medewerker recht op hebt.

Lees hier hoe jij jouw opleidingsbudget kunt inzetten!

Check de mogelijkheden bij jouw onderwijsinstelling

Dit kun je doen door je arbeidsvoorwaarden (CAO) er op na te slaan, je leidinggevende aan te spreken of door contact op te nemen met de HR-afdeling of personeelszaken. Vraag ook eens rond bij collega’s, ook zij kunnen je vaak verder helpen.

Weet waarom jij je wilt ontwikkelen

Je talenten ontwikkelen en de regie nemen in je persoonlijke groei zorgt voor betere prestaties op de werkvloer; een win-win situatie. Daarnaast zorgt werken aan je persoonlijke ontwikkeling voor nieuwe energie, motivatie en meer werkplezier. Maak voor je leidinggevende concreet wat dit voor jouw onderwijsinstelling kan opleveren.

Weet waarin je je wilt ontwikkelen

Bepaal waarin jij je verder wilt ontwikkelen. Bedenk waar je naar toe wilt groeien. Waar liggen je ambities, waar wil je meer over leren, waar krijg je energie van?

Heb je hier hulp bij nodig?

Senz Interim verzorgt op allerlei vlakken binnen onderwijslogistiek trainingen, workshops en coaching trajecten. Door onze jarenlange ervaring op het gebied van onderwijslogistiek, training en coaching kunnen wij praktische, inspirerende en passende coaching en training verzorgen.

Ook leveren mij maatwerk trajecten. Ben je op zoek, maar weet je nog niet zo goed waarnaar, of kun je geen passende training voor jouw vraag vinden, neem dan contact met ons op. Grote kans dat wij je met een maatwerk traject, passend bij jouw vraag en situatie kunnen helpen.

Zet je opleidingsbudget van dit jaar nu nog in en start in 2021

Wil je jouw opleidingsbudget voor 2020 inzetten, maar pas volgend jaar starten met een opleiding, workshop, training of coaching traject? Geen probleem! Meld je dan voor 23 december aan voor een opleiding of training en geef hierbij aan dat je de factuur nog dit jaar wilt ontvangen. Wij zorgen er dan voor dat je de factuur nog dit jaar ontvangt en je in 2021 kunt starten.

Wil je het opleidingsbudget inzetten voor een incompany training of een op maat geschreven ontwikkeltraject?

Ook voor incompany en maatwerk trajecten geldt dat je de factuur nog dit jaar kunt ontvangen en volgend jaar kunt starten met het ontwikkeltraject. Wij helpen je graag verder. Bel voor een oriënterend en vrijblijvend gesprek naar 085-3031491 of mail naar info@senzinterim.nl

Roosteraanpassingen bij nieuwe Corona-maatregelen

Nu de zomervakantie ten einde is, is het goed om nog even stil te staan bij het harde werk dat onderwijsinstellingen hebben verzet in de weken voorafgaande aan de vakantieperiode om het onderwijs zo goed mogelijk te kunnen laten doorgaan. Hoewel de meesten de roosters voor periode 1 van nieuwe schooljaar hebben opgeleverd, zijn er ook enkele die de komende weken nog hard door moeten werken om dit proces goed af te kunnen ronden.

Doordat de komende maanden de corona-maatregelen regelmatig kunnen veranderen is het belangrijk om te proberen grip te krijgen op het proces voor mogelijke roosterwijzigingen. Verschillende roosterwijzigingen vragen verschillende verwerkingstijden, doordat niet alle wijzigingen met een enkele druk op de knop zijn uit te voeren. De consultants van Senz Interim hebben hier de afgelopen maanden veelvuldig over geadviseerd, waarbij onderwijsinstellingen vaak tot overeenkomstige doorlooptijden van deze processen komen. Belangrijk in deze processen is dat de roosterbureaus alle informatie zo volledig mogelijk aangeleverd krijgen en dat de samenwerking met andere afdelingen soepel verloopt. Wanneer de juiste informatie achterblijft, verduidelijking uitblijft, of andere vertraging optreedt in de samenwerking tussen de roosterbureaus en de betrokken afdelingen, dan zullen de doorlooptijden langer zijn dan waar oorspronkelijk rekening mee gehouden wordt.

Deze doorlooptijden zijn afhankelijk van wat er door de maatregelen wordt gevraagd. Hieronder worden de soorten aanpassingen besproken met daarbij enkele voorbeelden.

Een rooster met (beperkte) aanpassingen

Er zijn twee verschillende opties wanneer we spreken over een rooster met beperkte aanpassingen

  • Een rooster waarbij de huidige roosterstructuur behouden blijft
  • Een rooster waarbij de huidige roosterstructuur komt te vervallen

Een rooster waarbij de huidige roosterstructuur behouden blijft

Dit zijn veelal kleine wijzingen waarbij de volgorde van de lessen niet veranderd. Het kan voorkomen dat de maatregelen worden aangescherpt waardoor er meer lessen online gegeven moeten worden, waarbij de bestaande roosterstructuur behouden blijft. In zulke gevallen hoeven alleen de lokalen van de lessen gewijzigd te worden van de fysieke ruimtes naar de online ruimtes.

Daarnaast is het mogelijk dat bij een versoepeling van de maatregelen de capaciteit van gebouwen en lokalen wordt vergroot, waardoor er meer studenten op locatie aanwezig mogen zijn. Wanneer er is gekozen om het huidige rooster zo in te richten dat niet alle lessen verplaatst hoeven te worden, doordat klassen veelal tegelijkertijd fysiek en online lessen hebben, bijvoorbeeld doordat de geplande lessen niet afhankelijk zijn van de beschikbare capaciteit en de les daardoor altijd door kan gaan.

Ten slotte is het ook mogelijk dat door maatregelen docenten beperkt worden in hun mogelijkheden om fysieke lessen te verzorgen. In zulke gevallen kan het voorkomen dat een beschikbare collega de les op dat moment overneemt of dat de les door de docent op afstand wordt georganiseerd. Op die manier kan de les toch doorgaan zonder dat het rooster van de klas daarbij verder veel aanpassingen vraagt.

In deze gevallen is er maar beperkte samenwerking tussen het roosterbureau en opleidingsmanagers nodig. Deze wijzigingen kunnen dan ook vaak binnen 1 a 2 dagen worden opgelost. Om de opleidingen vervolgens ook de kans te geven dit te controleren, is het een goede optie om bij dit soort aanpassingen rekening te houden met maximaal 1 week doorlooptijd.

Een rooster waarbij de huidige roosterstructuur komt te vervallen

Dit zijn wijzigingen waarbij de huidige onderwijsplanning niet aangepast hoeft te worden, maar waarbij het rooster wel grotere aanpassingen vraagt en waarbij de lesvolgorde ook kan veranderen. Hierdoor komt de bestaande roosterstructuur dan ook te vervallen. Dit soort wijzigingen kunnen voorkomen wanneer onderwijsinstellingen opnieuw moeten gaan roosteren voor één of meerdere weken, doordat de gevraagde wijzigingen te complex zijn om in korte tijd uit te voeren.

Het kan voorkomen dat het verplicht wordt om tijdsloten te gebruiken voor bepaalde lessen of dat deze tijdsloten afwijken van de (bij sommige onderwijsinstellingen) al bestaande tijdsloten. In zo’n geval moet er helemaal opnieuw worden gekeken naar de beschikbaarheid van klassen, medewerkers en faciliteiten en moet er wellicht een nieuwe splitsing worden gemaakt tussen de fysieke en online lessen.

Ook is het mogelijk dat onderwijsinstellingen bestaande regels hebben voor het scheiden van fysieke en online lessen per dag. Wanneer in zo’n geval een les van fysiek naar online, of van online naar fysiek gewijzigd wordt, kan het voorkomen dat de les niet meer op hetzelfde moment gegeven mag worden. In dit geval moet er opnieuw gekeken worden naar de mogelijkheden om de les op een ander moment te laten plaatsvinden, of naar de mogelijkheden om ook andere lessen van diezelfde dag te verplaatsen.

Verder is het mogelijk dat door de maatregelen docenten te beperkt worden in hun mogelijkheden om lessen te verzorgen, waardoor lessen door een andere medewerkers moeten worden verzorgd. Wanneer die medewerkers de lessen niet op dezelfde momenten kunnen verzorgen, kan het nodig zijn dat meerdere lessen van klassen aangepast moeten worden om alles roosterbaar te maken.

Bij dit soort aanpassingen waarbij de huidige roosterstructuur komt te vervallen is het noodzakelijk om een goede samenwerking te hebben tussen de roosterbureaus en de verschillende afdelingen. Dit soort wijzigingen vragen meer doorlooptijd dan aanpassingen waarbij de roosterstructuur behouden blijft, waardoor het een goede optie is om voor dit soort aanpassingen rekening te houden met 2 weken doorlooptijd.

Een volledig nieuw rooster

Wanneer de maatregelen dusdanig zijn dat het geplande onderwijs helemaal opnieuw gepland moet gaan worden, zorgt dat er ook voor dat er een volledig nieuw rooster gevraagd wordt. Wanneer het onderwijs opnieuw gepland moet worden, kan dit ook een hernieuwde blik naar de huidige verdeling van klassen, lesgroepen, maar ook lesdagen vragen. Om tot een zo’n volledig nieuw rooster te komen moeten de stappen uit het roosterproces opnieuw doorlopen worden. Zo kan het voorkomen dat een klas een andere lesdag krijgt toegewezen en dat hierdoor de oorspronkelijke medewerker de les niet langer kan verzorgen. Er moet dan gezocht worden naar een andere medewerker die de les kan overnemen, waarbij er ook gekeken moet worden of dit nog past binnen de beschikbare uren van de betreffende medewerker. Wanneer de medewerker geen ruimte heeft binnen zijn inzetplanning, dan moet er vervolgens weer een herverdeling plaatsvinden van andere lessen. Op deze manier kan dit proces telkens weer herhaald worden totdat alle lessen opnieuw gepland zijn.

Het is ook mogelijk dat door een verscherping van de maatregelen de lokalen minder capaciteit overhouden, waardoor groepen kleiner moeten zijn om de les te kunnen volgen. Wanneer groepen verder gesplitst worden, betekent dat dat er meer lessen gegeven moeten worden. Hierdoor zal er opnieuw naar de planning gekeken moeten worden om te kunnen zien of deze lessen allemaal door dezelfde medewerker verzorgt kunnen worden. Wellicht dat er hierdoor ook gekeken moet worden naar een mogelijke herverdeling van enkele lessen.

Sommige onderwijsinstellingen hebben gekozen om de oorspronkelijke planning aan te passen aan de corona-voorschriften, maar er zijn er ook onderwijsinstellingen waar er is gekozen om een hele andere planning te maken. Bij hen is er veelal gekozen om een aantal vakken te laten vervallen of om deze naar een andere periode te verplaatsen. Deze keuze is dan gemaakt omdat deze vakken niet te organiseren zijn binnen de corona-voorschriften van de planning van periode 1. Wanneer de corona-maatregelen worden afgeschaft, is het begrijpelijk dat er wordt geprobeerd om deze vakken alsnog te laten plaatsvinden. In dit geval zal er wel gekeken moeten worden of dit makkelijk in te passen is, wanneer dat namelijk niet het geval is zal de hele planning opnieuw bekeken moeten worden en zullen daarin aanpassingen noodzakelijk zijn. Waarna vervolgens het hele proces om te roosteren weer opnieuw zal moeten starten.

Dit soort aanpassingen vragen veel grote aanpassingen en daarbij is het noodzakelijk om een zeer hoge mate van samenwerking tussen het roosterbureau en de verschillende opleidingsmanagers te hebben. Omdat hierbij vaak de hele planning wordt gewijzigd, begint daarna eigenlijk het roosterproces overnieuw. Dit roosterproces heeft bij veel onderwijsinstellingen een doorlooptijd van 4 weken (inclusief het verzamelen van feedback van afdelingen en het verwerken van deze feedback). Bij het opnieuw doorlopen van het roosterproces is daarom de normale doorlooptijd vereist en dat betekent in veel gevallen dat dit 4 weken kan duren.

Onderstaand een visuele weergave van de doorlooptijden voor roosteraanpassingen bij nieuwe Corona-maatregelen:

Nick Brinker

Mijn eerste werkweken: geduld.

Altijd spannend die eerste weken: nieuwe collega’s, nieuwe omgeving, nieuwe systemen en nieuwe werkcontent. Bij wijze van spreken wreef ik in mijn handjes om aan de slag te gaan. Kom maar op met die nieuwe uitdaging, leerervaring en werklading. Na mijn eerste weken ben ik mind-blown (achterovergeslagen) en probeer ik mijn gedachten hier te delen waarom dit is.

Veel kennen het rumoer van het onderwijs wel. De drukte van onderwijs maken, geven, studentenvoortgang en alles wat er omheen gebeurd. Maar, deze rumoer ervaar je met liefde voor het vak en de wetenschap dat je bijdraagt aan de ontwikkeling en toekomst van studenten. Echter in de vakantie gebeurt er veel meer achter de schermen dan soms lijkt. Ik heb zelf het onderwijs mogen ervaren als student, docent en onderzoeker, maar in de laatste twee weken heb ik kennis gemaakt met processen tijdens de zomervakantie die gaande zijn om het onderwijs mogelijk te maken voor de start van het academische jaar.

In de planning en roostering wordt er gezorgd dat docenten en studenten op een zo prettig mogelijke manier onderwijs kunnen geven en volgen en probeer je af te stemmen op de behoefte van ieder in een onderwijsinstelling. Dit is een complexe taak waar je onder andere rekening houdt met beschikbaarheid, onderwijsaanbod, studentenaantal in een groep en faciliteitencapaciteit. Nu tijdens de corona situatie zijn er meer aspecten waar rekening mee gehouden moet worden, want in een lokaal waar voorheen 32 studenten in konden, zijn dat er nu misschien nog maar 8. En hoe zorg je ervoor dat studenten niet allemaal tegelijkertijd op de gang naar een ander lokaal moeten? Welk onderwijs geef je op locatie en welk onderwijs kun je digitaal aanbieden? Een heel nieuw perspectief op het onderwijs voor mij. Ik probeer hier zo goed als het kan in mee te denken, maar dan komt het woord geduld. Het nieuwe perspectief is zo allesomvattend dat je moet ervaren welke processen er gaande zijn en probeer je bekend te worden met het managingproces en ook het operationele gedeelte van onderwijslogistiek.

Gelukkig krijg ik de tijd om hierin te ontwikkelen en mag ik mijn eigen vaardigheden gebruiken tijdens het samenwerken met nieuwe collega’s. Voor nu voel ik mij zeer op mijn gemak om deze vaardigheden in te kunnen zetten en dat mijn collega’s meedenken welke werkzaamheden uitgevoerd kunnen worden die passen bij mijn skills-set. Toch blijf ik gretig om nieuwe dingen te leren en wil systemen zo snel mogelijk uitpluizen en kunnen gebruiken. Maar het jaar is net begonnen en onderwijslogistiek gaat het hele jaar door en is niet op één moment te leren en toe te passen. Ik krijg de ruimte en tijd om mezelf te ontwikkelen de komende tijd, want ontwikkelen is een belangrijk thema binnen onderwijs en onderwijslogistiek. Daarom blijft mijn thema de komende tijd: geduld.

Dorinda

Onderwijsplanning in control tijdens Corona

Tijdens de Webinars in het voorjaar hebben we stilgestaan bij de impact van Corona op de onderwijs-planning.  Voor de zomervakantie waren er nog veel onduidelijkheden over de maatregelen die genomen moesten worden en het bijkomende effect op onderwijslogistiek. Daar kwam gaandeweg steeds meer helderheid in. Verschillende projectgroepen en facilitaire afdelingen hebben voor de onderwijsinstellingen inmiddels berekend hoeveel studenten er nog in een ruimte konden op basis van 1,5 meter afstand van elkaar. Met de veiligheidsregio’s en OV maatschappijen is gesproken over spreiding van de studenten en hoe het aantal vervoersbewegingen van studenten kan worden beperkt.

Dit alles heeft ertoe geleid dat het roostervraagstuk aanzienlijk lastiger is geworden.  In de normale situatie zijn er ook restricties, echter hebben die meer te maken met schaarse ruimtes of beschikbaarheid van docenten. Nu zijn daar de Corona regels bij gekomen en een onderwijsinstelling moet daar ook nog eens verantwoording over afleggen bij de veiligheidsregio’s en OV maatschappijen. Een onderwijsinstelling moet via onderwijsroosters aan kunnen tonen dat het voldoet aan de afgesproken Corona regels.

Na de zomervakantie vervolgen wij de reeks met Webinars.

In de eerstvolgende Webinar, op woensdag 16 september, nemen we geïnteresseerden mee door een aantal overzichten die gemaakt zijn voor een instelling om in control te blijven t.a.v. de Corona regels. De overzichten hebben geholpen om gedurende het proces bij te kunnen sturen om zodoende binnen de grenzen van de regels te blijven. Hieronder een voorbeeld van een overzicht dat gebruikt is om pieken in de toetsen te traceren. Inschrijven voor de Webinar kan via: https://www.senzinterim.nl/professionalisering/workshops-events/

Onze opdrachtgevers

Aarhus Universiteit

Blijf op de hoogte!

Op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen op het gebied van onderwijslogistiek? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief

[wpml_language_selector_widget]